Με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 10 χρόνων λειτουργίας του Γεροσταθοπούλειου Αστεροσκοπείου του Τμήματος Φυσικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, οργανώθηκε ειδική εκδήλωση την Πέμπτη 10 Ιουνίου 2010, 12:00-14:00, στο Συνεδριακό Κέντρο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ του Τμήματος Φυσικής, στην Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου.

Το πρόγραμμα της εκδήλωσης περιελάμβανε:

Προσφώνηση από τον Πρύτανη του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Καθηγητή κ. Δημοσθένη Ν. Ασημακόπουλο.

Προσφώνηση από τον Κοσμήτορα της Σχολής Θετικών Επιστημών, Καθηγητή κ. Χαράλαμπο Παπαγεωργίου.

Προσφώνηση από τον Πρόεδρο του Τμήματος Φυσικής, Καθηγητή κ. Κωνσταντίνο Γ. Χέλμη.

Προσφώνηση από τον Πρόεδρο του Τμήματος Μαθηματικών, Καθηγητή κ. Γρηγόριο Καλογερόπουλο.

Παρουσίαση του ιστορικού της ίδρυσης και του έργου του Αστεροσκοπείου από τον Διευθυντή του, Καθηγητή κ. Παναγιώτη Γ. Νιάρχο.

Μουσικό Διάλειμμα: Συμπαντική μουσική και τραγούδια με τον κ. Κώστα Καραμπερόπουλο και τη χορωδία του.

Σύντομη παρουσίαση του Δορυφορικού Ηλιακού Στεμματογράφου, που κατασκευάζεται με συμμετοχή του ΕΚΠΑ, από τον Kαθηγητή του Τμήματος Φυσικής, κ. Κανάρη Χ. Τσίγκανο.

Ομιλία από τον Δρα κ. Άγγελο Β. Βουρλίδα, Naval Research Laboratory, Solar Physics Branch, USA, με θέμα: «Η επίδραση του Εκρηκτικού Ήλιου στον Διαστημικό Καιρό: τελευταίες εξελίξεις»

Επίδοση τιμητικής πλακέτας στον ομότιμο Καθηγητή του Τμήματος Φυσικής, κ. Παύλο Γ. Λασκαρίδη.

Πέρας της εκδήλωσης – Μικρή δεξίωση.

Μετά τους χαιρετισμούς από τον Πρύτανη του ΕΚΠΑ, Καθηγητή κ. Δημοσθένη Ασημακόπουλο, τον Κοσμήτορα της Σχολής Θετικών Επιστημών, Καθηγητή κ. Χαράλαμπο Παπαγεωργίου, τον Πρόεδρο του Τμήματος Φυσικής, Καθηγητή κ. Κωνσταντίνι Χέλμη, και τον Πρόεδρο του Τμήματος Μαθηματικών, Καθηγητή κ. Γρηγόρη Καλογερόπουλο, ο Διευθυντής του Πανεπιστημιακού Αστεροσκοπείου, Καθηγητής κ. Παναγιώτης Γ. Νιάρχος, αναφέρθηκε στο ιστορικό της ίδρυσης του αστεροσκοπείου και παρουσίασε το έργο του που έγινε κατά τη διάρκεια των 10 χρόνων λειτουργίας του. Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης απονεμήθηκε τιμητική πλακέτα στον ομότιμο καθηγητή του Τμήματος Φυσικής κ. Παύλο Λασκαρίδη για τη συμβολή του στην ίδρυση του Αστεροσκοπείου. Μετά την απονομή της πλακέτας, ο τιμηθείς Καθηγητής Παύλος Λασκαρίδης αναφέρθηκε εν συντομία στις «διαπραγματεύσεις» που έκανε με τον δωρητή κ. Λουκά Γεροσταθόπουλο, προκειμένου να εξασφαλιστεί η δωρεά για την ενέγερση του αστεροσκοπείου και την αγορά του τηλεσκοπίου.

Ειδικότερα ο κ. Νιάρχος αναφέρθηκε στα εξής:

ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΡΟΜΗ

Με την αυγή της νέας χιλιετίας το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών απέκτησε το δικό του παράθυρο στο Σύμπαν. Ένα όνειρο δεκαετιών για για τα μέλη ΔΕΠ του Τομέα Αστροφυσικής, Αστρονομίας και Μηχανικής έγινε, επι τέλους, πραγματικότητα. Την Πέμπτη 13 Ιανουαρίου 2000 έγιναν στην Πανεπιστημιoύπολη Ζωγράφου τα εγκαίνια του Πανεπιστημιακού Αστεροσκοπείου. Είχε προηγηθεί η κατασκευή του κτιρίου και η τοποθέτηση του θόλου το 1998. Το νέο τηλεσκόπιο (μαζί με τον θόλο) είναι δωρεά του αειμνήστου Λουκά Γεροσταθόπουλου, κατόπιν ενεργειών του τότε προέδρου του Τμήματος Φυσικής και τώρα ομότιμου Καθηγητή κ. Παύλου Λασκαρίδη, η συμβολή του οποίου στην ολοκλήρωση του έργου υπήρξε καθοριστική. Με πρόταση του Διευθυντή του, Καθηγητή κ. Παναγιώτη Νιάρχου, και έγκριση του Πανεπιστημίου Αθηνών και του ΥΠΕΠΘ, ιδρύθηκε το 2004 στο Τμήμα Φυσικής το «Εργαστήριο Γεροσταθοπούλειου Πανεπιστημιακού Αστεροσκοπείου».

ΥΠΟΔΟΜΗ - ΤΗΛΕΣΚΟΠΙΟ - ΟΡΓΑΝΑ

Το αστεροσκοπείο βρίσκεται στην οροφή του κτιρίου του Τμήματος Φυσικής στην Πανεπιστημιoύπολη Ζωγράφου. Ο θόλος που στεγάζει το τηλεσκόπιο είναι διαμέτρου 5 μ. της OBSERVADOME, USA. Ο χώρος του αστεροσκοπείου περιλαμβάνει αίθουσα ελέγχου του τηλεσκοπίου (control room) και διαθέτει ένα μικρό διαμέρισμα για χρήση από τος παρατηρητές. Το τηλεσκόπιο είναι κατοπτρικό τύπου Cassegrain (CCT-16, DFM ENGINEERING INC., USA) και η εγκατάστασή του έγινε τον Απρίλιο του 1999. Έχει πρωτεύον κάτοπτρο διαμέτρου 40 cm με ενεργό εστιακό λόγο f/8 και ισημερινή στήριξη διχαλωτού τύπου. Υπάρχει σύστημα χειρισμού και ελέγχου της λειτουργίας του τηλεσκοπίου από απόσταση, καθώς και σύστημα αυτόματης κίνησης του θόλου για να παρακολουθεί το τηλεσκόπιο. Με το τηλεσκόπιο χρησιμοποιούνται τα εξής βοηθητικά όργανα:

3 CCD κάμερες

Φωτομετρικά φίλτρα U, Β, V, R, I, OIII, Hα

Κάμερα συνεχούς video λήψης

Φασματογράφος φράγματος με διασπορά 61 Å/mm και διακριτική ικανότητα 10000

Ειδικά φίλτρα για ηλιακές παρατηρήσεις, προσοφθάλμιοι φακοί, κλπ.

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΕΡΓΟ

Αναμφίβολα, το τηλεσκόπιο αυτό έχει αποτελέσει ένα βασικό εργαλείο για την παροχή αστρονομικής εκπαίδευσης υψηλής στάθμης, τόσο σε προπτυχιακό όσο και σε μεταπτυχιακό επίπεδο. Τα κύρια πεδία πρακτικής εξάσκησης είναι φωτομετρία μεταβλητών αστέ-ρων, παρατηρήσεις εκτεταμένων αστρικών αντικειμένων, ψηφιακή επεξεργασία αστρικών εικόνων, παρατηρήσεις εκλείψεων Ηλίου και Σελήνης, φασματική ταξινόμηση και μελέτη των γραμμών στα αστρικά φάσματα, φασματοσκοπική μελέτη ταχέως περιστρεφομένων αστέρων, κλπ. Με παρατηρήσεις από το τηλεσκόπιο αυτό έχουν γίνει σε προπτυχιακό επίπεδο πολλές διπλωματικές εργασίες, σε μεταπτυχιακό 7 ερευνητικές εργασίες ΜΔΕ, ενώ σε επίπεδο διδακτορικού έχουν εκπονηθεί 5 διδακτορικές διατριβές όπου έχουν χρησιμοποιηθεί παρατηρήσεις και από το τηλεσκόπιο αυτό.

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ

Είναι γνωστό ότι πολύ σημαντική και θεμελιώδης έρευνα έχει γίνει και εξακολουθεί να γίνεται με μικρά τηλεσκόπια. Έχει τονιστεί από ειδικούς ότι τα μικρά τηλεσκόπια είναι απολύτως κατάλληλα για εξειδικευμένα ερευνητικά προγράμματα, για δοκιμασίες νέων ιδεών, για έλεγχο λειτουργίας νέων οργάνων και για διδασκαλία και εξάσκηση σε θέματα αστρονομίας. Ο ρόλος των μικρών τηλεσκοπίων έχει αναβαθμιστεί τα τελευταία χρόνια λόγω της ταχείας ανάπτυξης νέων αστρονομικών οργάνων και ανιχνευτών αστρικής ακτινοβολίας. Το τηλεσκόπιό μας έχει χρησιμοποιηθεί και εξακολουθεί να χρησιμοποιείται με επιτυχία για φωτομετρικές παρατηρήσεις με CCD κάμερα και στο πλαίσιο διεθνών παρατηρησιακών προγραμμάτων και διμερών-διακρατικών συνεργασιών, όπως τα:

“Multisite observations of the δ Scuti star V1162 Ori” (1999 - 2002)

το διεθνές πρόγραμμα “The 2001 superoutburst of WZ Sagittae”

το τριμερές πρόγραμμα “The W UMa program” (Greece, Canada, Poland) που βρίσκεται σε εξέλιξη

το διεθνές πρόγραμμα “Searching for β Cephei Stars in the open clusters NGC 6910 and NGC 884” (2006-2007)

το “Photometric monitoring of OJ287 Blazar” (2006-σήμερα)

το “Accurate absolute parameters for oscillating Algol-type binaries” (2007 - σήμερα)

Υπάρχουν περισσότερες από 105 εργασίες που έχουν δημοσιευτεί σε διεθνή περιοδικά με κριτές, σε ειδικά bulletins ή έχουν παρουσιαστεί σε διεθνή συνέδρια και στις οποίες έχουν χρησιμοποιηθεί μερικώς ή ολικώς παρατηρήσεις από το Γεροσταθοπούλειο Πανεπιστημιακό Αστεροσκοπείο. Το Αστεροσκοπείο μας έχει να επιδείξει μια σημαντική προσφορά στην έρευνα των μεταβλητών αστέρων, όπως μεταβλητούς δι εκλείψεων αστέρες, παλλόμενους αστέρες, κατακλυσμικούς αστέρες, αστέρες εκλάμψεων και άλλα ιδιάζοντα αστρικά αντικείμενα.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΕΡΓΟ

Το αστεροσκοπείο έχει γίνει επίσης το μέσον για τη διάδοση της αστρονομικής γνώσης στους μαθητές όλων των βαθμίδων καθώς και στο ευρύ κοινό. Τα τελευταία εννέα χρόνια διοργανώνονται μηνιαίες εκδηλώσεις με την επωνυμία «Βραδιές κοινού - Αστρονομία για όλους», κατά τις οποίες γίνονται διαλέξεις από επαγγελματίες αστρονόμους και φυσικούς πάνω σε επίκαιρα θέματα αστρονομίας και αστροφυσικής, και στη συνέχεια επίσκεψη στο αστεροσκοπείο και νυχτερινή παρατήρηση. Η προσέλευση στις εκδηλώσεις αυτές έχει ξεπεράσει κατά πολύ τις προσδοκίες μας και τη δυνατότητα φιλοξενίας στους χώρους. Μία άλλη δραστηριότητα περιλαμβάνει την παρατήρηση εκτάκτων αστρονομικών φαινομένων, όπως εμφανίσεις κομητών, εκλείψεις Ηλίου και Σελήνης και διαβάσεις πλανητών. Πιστεύουμε ότι με τις εκδηλώσεις αυτές (και με άλλες δραστηριότητες που γίνονται από το Τμήμα μας) το Πανεπιστήμιό μας είναι παρόν και κοντά στο ευρύ κοινό και ανταποκρίνεται κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο και στην κοινωνική του αποστολή. Περισσότερες πληροφορίες για το αστεροσκοπείο στη διεύθυνση www.observatory.phys.uoa.gr

Για το εξαιρετικό έργο που έχει γίνει στο Γεροσταθοπούλειο Πανεπιστημιακό Αστεροσκοπείο στους τομείς της εκπαίδευσης, της έρευνας και της διάχυσης της αστρονομικής γνώσης στο ευρύ κοινό, ιδιαίτερες ευχαριστίες εκφράζονται προς τους Δρες Κοσμά Γαζέα, Βασίλειο Μανιμάνη και τον υποψήφιο διδάκτορα Αλέξιο Λιάκο, η συμβολή των οποίων στο έργο του Αστεροσκοπείου υπήρξε καθοριστική.

Ο Διευθυντής του Αστεροσκοπείου, Καθηγητής Παναγιώτης Γ. Νιάρχος, ευχαριστεί θερμά για την αμέριστη βοήθειά τους προς το Αστεροσκοπείο στα πρώτα χρόνια λειτουργίας του και κατά τη διάρκεια της θητείας του ως Διευθυντής του, τους πρώην προέδρους του Τμήματος Φυσικής Καθηγητές Παύλο Λασκαρίδη, Δημοσθένη Ασημακόπουλο, Γεώργιο Τριμπέρη, Κωνσταντίνο Χέλμη, καθώς και τους πρώην Πρυτάνεις Χρήστο Κίττα, Θεοδόση Πελεγρίνη και ιδιαίτερα τον πρώην Πρύτανη Δημοσθένη Ασημακόπουλο.